22 Volksglaube

22 Volksglaube

Weißt du nicht, daß böse Seelen
Nächtlich aus dem Leibe rücken,
Um den Menschen zu bedrücken
Und zu treten und zu quälen,
Wenn er auf dem Rücken ruht?
Lautlos durch verschloss’ne Türen
Immer näher siehst du’s kommen,
Zauberhaft und wunderlich.
Und dir graust es vor dem Dinge,
Und du kannst dich doch nicht rühren,
Und du fühlst dich so beklommen,
Möchtest rufen, wenn’s nur ginge,
Und auf einmal hat es dich.

Wilhelm Busch (1832-1908)

X X X

Der Druddekopp

En alti Schtori, nei in Pennsylvanisch-Deitsch verzehlt beim Michael Werner

E paar Woche zerick, do hot ebbes gehaeppent uff die Bauerei vum John Keim im Oley Daal. Des hot gschtaert, wie der Bauer verzehlt hot, ass er alleweil net guud schlofe kann. Ass er wacker watt middes in die Nacht un schpiert, ass ebbes Schlechtes am aageh iss. Ich weess noch: Mir henn driwwer gelacht. Un sei Fraa, die Esther, hot gsaat: „Hoscht verleicht yuscht schlecht gedraamt.“

Awwer der Bauer iss net widder ruhich warre. Er hot alles ausgelegt, wie des waar, so ass mer all angscht un bang waare. Er hot verzehlt, ass er in die Nacht als schpiert, wie all uff emol ebber bei ihm iss in die Bettschtubb un zu seim Bett laaft, wu er drin am schlofe iss. Wie ebber druff schteigt uff’s Bett un noht uff ihn selwert. Wie er sich dann nimmi rege kann. Dass er en ganz wiescht Gsicht sehne kann, wann er die Aage uffmacht. En Gsicht, ass net guckt wie en Mensch. Un dann des schlimme dricke, so ass er schier gaar nimmi schnaufe kann. Hot er gsaat. Un die Schmatze (Anm. Schmerzen) sinn so aarick, ass mer’s neegscht net schtaende (Anm. aushalten) kann.

Sei Nochber, der Sam Hinnerschitz, hot ihm noht geglaabt. Er hot gsaat, ass sei Paep des aa schun mol verzehlt hot. „Des iss ferschur en Druddekopp“, hot er ausglegt. Verleicht iss do ebber, ass dem Bauer Keim ebbes Beeses winscht. Ebber, wu am Daag yuscht en kummner (Anm. gewöhnlicher) Mensch iss, awwer in die Nacht zur Gschpuck watt un noht wiescht guckt, so wiescht wie nix schunscht in die ganz Welt. Sell iss verleicht die alt Mumbauern, hot der Hinnerschitz gmeent. Sie haett, meent er, sich im Greitzweg Schtor beglaagt net lang zerick, ass ihr Bauerei net viel Geld bringt die letschde Yaahre. Eikaafe hot sie welle, hot der Hinnerschitz weider verzehlt, awwer bezahle welle haett sie erscht schpeeder. Der Schtorkeeper (Anm. Geschäftseigner) hot nix wisse welle vun sell, un noht iss sie widder abgezogge.

Der Hinnerschitz hot gemeent: „Dei Bauerei, John, iss guud un macht eich satt. Verleicht iss die Mumbauern neidisch“. Die Esther, em John Keim sei Fraa, hot gsaat, ass die zwee uffheere sedde mit sell un schlechte Schtoris verzehle iwwer anner Leit. Loss die alt Mumbauern in Ruh! Des iss, was sie gsaat hot. Awwer der John Keim hot yuscht fatt gemacht, bis der Hinnerschitz ihm verzehlt hot, was sei Grempaep geduh ghatt hot fer die Drickerei vun en Druddekopp zu me End bringe. „Alrecht, was kann ich duh?“ hot der Keim gfrogt. „Ich hab schun die Dier vun die Schlofschtubb zugschparrt ghatt, awwer sell hot nix gebatt (Anm. nichts genutzt). Der Gschpuck iss reikumme. „Ya, des helft net“, hot der Hinnerschitz geantwatt. „Wann du die Deer zuschparre duhscht, kumme sie darich’s Schlisselloch. Sie kenne sell duh iewens (Anm. sogar) wann der Schlissel noch schteckt. Odder sie gehne unnich die Deer darich. Odder sie schwewe owwe vum Attic (Anm. Speicher) darich en Ritz die Deck nunner ass en Fedder. En Druddekopp kann net annerscht“, hot er ausglegt. „Wann er ebber gfunne hot, ass er dricke muss – noht muss er sell duh, bis der Kall odder des Weibsmensch doot iss. Sell iss, was haeppent, John.“, hot der Hinnerschitz gsaat. „Awwer ich saag dir eens: Wann der Druddekopp widder kummt, noht duhscht ihn aakreische un saagscht ihm, er sett der neegscht Daag verbei kumme fer sich ebbes lehne. Sellerweg findscht aus, wer es iss. Noht duhscht der Kall odder der Weibsmensch schelte un saagscht, er odder sie sett nimmi kumme in die Nacht. Naach sell gebscht seller Mensch en Hinkel. Warscht sehne, ass er odder sie des Hinkel drickt, bis es doot iss. Noht iss die Gschicht verbei.“ Do hot er gnickt, der John Keim.

„Ya“, hot er gsaat, „sellerweg watt’s geduh.“ Sei Fraa hot misse in en anner Schtubb schlofe, weil er gedenkt hot, des iss zu gfaehrlich. Erscht wann der Druddekopp fatt geyagt iss, wott er sie widder bei sich hawwe.

Un dann iss es exactly so kumme, wie der Hinnerschitz es gsaat hot. Glei die neegscht Nacht hot der Keim widder seller Druck gschpiert uff sei Bruscht. Es waar, wie wann en groosser Conestoga Wagon mit dausend Pund Load uff sei Kareper gschtanne haett. Der verdollt Gschpuck hot gedrickt un ihn gequetscht, ass er grad noch schnaufe hot kenne. Un erscht ganz am End, wie er – all uff emol – ebbes wennicher gedrickt hot, hot er saage kenne: „Kumm mariye middag zu mir, noht grickscht 20 Oier.“

Wie es am neegschte Daag schiergaar Middaag waar, hot der Keim sich ans Fenschter anneghockt un gewaart, wer ums Eck kumme deet. Un wie die Uhr zwelfe gschlagge hot, iss uff eemol die alt Mumbauern uff die Bauerei kumme, wie wann nix waer. Zur Deer iss sie gange un hot mol geglobbt. „Kummscht wehich die Oier?“, hot der John Keim gfrogt, wie er die Deer uffgemacht hot. Die Mumbauern hot ihn erscht aageguckt, wie wann sie kein deitsch verschtehne kennt – noht hot sie genickt. Eb sie ebbes saage hot kenne, hot er gschtaert (Anm. angefangen) sie aakreische, was sie am denke waer, alle Nacht zu ihm kumme ihn dricke, ass er net schlofe un neegscht nimmi schnaufe kann. Als lauder iss er warre, un wie die Mumbauern noch datt gschtanne un sich gwunnert hot, iss er – weil er noch am Kreische waar –  nausgerennt in der Hinkelschtall. Es hot en katzi Yacht gewwe un en gleeni Weil genumme, noht iss er zerick kumme mit en Hinkel im Aarm. Un sell hot er ihr gewwe, uhne ass sie noch ebbes saage hot kenne. Ihr Mund hot ganz uffgschtanne – awwer sie waar ganz ruhich. Widder hot er gscholte: „Ass sie nie net widder uff sei Bauerei kumme sett, ass sie zum Deifel geh sett“ … un so fatt. Do iss die Mumbauern gange, mit em Hinkel in ihr Aarm.

„Sell hoscht guud geduh“, hot der Hinnerschitz schpeeder gsaat, wie der Keim ihm des verzehlt hot. „Un nau, John, duh was ich saag: Der neegscht Owet schließ die Deer zu vun die Schlofschtubb, un noht duh der Schlissel weg. Inschtatts vun sell (Anm. stattdessen), schteck en Messer ins Schlisselloch. Es muss en abbadiches (Anm. besonderes) Messer sei, mit nein Kreize un nein halwe Muhnde (Anm. Monde) druff. Do hawwich eens vun selli, ass ich vun mei Grempaep grickt hab Yahre zerick. Des kannscht du yuuse (Anm. verwenden). Wann des Weibsmensch so bees iss, ass es als noch zerick kummt fer dich dricke, noht hot sie selwert Schuld – wann des Messer ihr Gsicht uffschneide duht.“ Do hot er gschmunselt, der Bauer Keim. Selli Idea iss guud, hot er bei sich selwert gedenkt. Er hot ya die alt Mumbauern wisse losse, was sie nimmi duh sett. Un wann sie des als noch duht, muss sich niemand bekimmere dewehe.

Am Owet iss er ins Bett gange un hot gedenkt, ass er die erscht Nacht widder in Ruh schlofe kennt, do hot er um Mittnacht rum ebbes gheert. Erscht iss der Knobb vun die Deer langsam nunner gange – awwer die Deer waar ya zugschparrt. Noht hot er gheert, wie ebber gschafft hot am Schlisselloch. Weil’s duschber waar, hot er nix gsehne. Awwer all uff emol hot er en Kreischerei gheert, wie wann der Deifel selwert var seller Deer schtehne deet. Do hot er glacht, der Bauer Keim. Weil, er hot ya gewisst, des iss die alt Mumbauern, die so dumm iss un noch emol browiert ihn dricke. Ganz ruhich hot er noht schlofe kenne. Weil nau hot ihn nix meh gschteert. Nix hot er meh gheert var die Schtubb. Un gedrickt hot ihn aa nix meh.

In der Frieh iss er glei uffgschtanne. Glei hot er gsehne, ass es Messer, ass er ins Schlisselloch neigschteckt ghatt hot, fatt waar. Des hol ich mir zerick, hot er sich gedenkt, un gschmunselt hot er debei. Do hawwich en Grund, ass ich die alt Mumbauern bsuch in ihr glee Heisli datt ganz am End vum Schtettel, ganz neegscht zum Busch (Anm. Wald). Noht kann ich sie nochemol gedichtich schelte. Er hot sei Gleeder aageduh un iss zu der Mumbauer Heemet geloffe. Wie er annekumme iss, hot er fescht an die Deer geglobbt. „Mumbauern“, hot er gegrische, „ich will mei Messer zerick“. Awwer so aarick, ass er gegrische hot – niemand hot die Deer uffgemacht. Iss die Mumbauern verleicht doot? Sell hot er sich gfrogt. „Eenicherweg“, hot er gsaat, „was schert mich sell Messer, wann ich nau endlich mei Ruh widder hab.“ Noht iss er zerick heem geloffe un hot sich gfreet, ass die Gschicht nau verbei waar.

Awwer wie er aakumme iss uff sei eegne Bauerei, waar alles ganz un gaar marickwaddich (Anm. seltsam). Niemand waar zu sehne. Niemand waar zu heere. Alles hot ganz verlosse geguckt. Noht iss er nei gange in die Kich. In selli Schtubb waar er am Mariye (Anm. Morgen) noch net gewwesst. Wie er die Deer uffgemacht hot, hot er gsehne, ass en latt Leit in die Schtubb am schtehne waare: der alt Gnecht, die Maad (Anm. Magd), ich un der Hinnerschitz. Der alt Gnecht hot sich zuerscht rumgedreht zu ihm, hot leicht der Kopp gschiddelt un ganz leis gsaat: „Bauer, des waar net die alt Mumbauern gwesst, ass dich gedrickt hot.“

Der John Keim hot groosse Aage grickt, iss drei Schritt vannenaus gange, hot uns Leit rechts un links weggedrickt, un noht hot er’s gsehne: Sei Fraa! Datt uff em Bodde hot sie gleege in ihr Blut. Ganz langsam iss er rumgange um sie. Sie waar gschtarewe, eb sie sich ganz widder zerick wechsle hot kenne vum Kareper vun en Druddekopp zu ihre eegen Kareper. Drum hot sie noch Feddere in ihr Haar ghatt. Un inschtatts vun Hend hot sie Glooe ghatt wie en groosser Voggel. Fer sell hot sie aa net des Messer rausziehge kenne. Des hot noch ganz dief in ihr eend Aag gschteckt, des Messer aus em Schlisselloch.